X
تبلیغات
نماشا
رایتل
بار موثر هسته

یکی از مباحثی که در کارگاه آموزشی شیمی ( 6 اسفند 88 ) و در جلسه گروه آموزشی شیمی ( 9 اسفند 88 ) مطرح شد موضوع افزایش بار موثر هسته در هر گروه جدول تناوبی و میزان ضرورت و نحوه بیان این مطلب برای دانش آموزان سال دوم تجربی و ریاضی بود.

بار موثر هسته مقدار بار مثبتی است که از طرف هسته بر الکترون مورد نظر اعمال می شود و بر حسب  واحد نسبی بار الکترون از رابطه زیر قابل محاسبه است:

Z* = Z - S

اثر پوششی الکترونها S ،   عدد اتمی  Z و    بار موثر هسته  *Z )

با افزایش عدد اتمی بار موثر هسته نیز افزایش می یابد پس در هر دوره از چپ به راست و در هر گروه از بالا به پایین بار موثر هسته زیاد می شود.

در مقایسه بین اتم و یونهای آن با توجه به اینکه عدد اتمی ثابت است هر چه تعداد الکترون کمتر باشد اثر پوششی الکترونها کمتر و در نتیجه بار موثر هسته بیشتر است. 

با افزایش عدد اتمی ( تعداد پروتون ) به همان اندازه تعداد الکترون هم اضافه می شود اما اثر افزایش Z  بیشتر از مقدار  S  است در نتیجه با افزایش  Z  ،  Z*  نیز افزایش می یابد ، در یک دوره ، به علت 

  

ثابت بودن تعداد لایه ، افزایش  Z* ( از چپ به راست ) موجب کاهش شعاع و افزایش 

  

الکترونگاتیوی  می شود اما در گروه ( از بالا به پایین ) با افزایش عدد اتمی ، تعداد لایه نیز افزایش می یابد و با توجه به اینکه افزایش Z*  نمی تواند بر اثر افزایش تعداد لایه غلبه نماید در نتیجه با وجود  

 

افزایش بار موثر هسته ، شعاع افزایش و الکترونگاتیوی و انرژی نخستین یونش کاهش می یابد. به جدول زیر دقت نمایید.

مقادیر بار موثر هسته بر الکترونهای اتم عناصر دوره اول و دوم و سدیم و پتاسیم

4S    

  3S   

  2P    

2S     

1S     

عنصر

 000 / 1

H    

 688 / 1

He  

279 / 1

 691 / 2

Li    

912 / 1

 685 / 3

   Be  

421 / 2

576 / 2

 680 / 4

B    

136 / 3

217 / 3

 673 / 5

C    

834 / 3

847 / 3

 665 / 6

N    

453 / 4

492 / 4

 658 / 7

O    

100 / 5

128 / 5

 650 / 8

F    

758 / 5

758 / 5

 642 / 9

Ne  

507 / 2

802 / 6

571 / 6

626 / 10

Na  

495 / 3

680 /  8

027 / 15

006 / 13

490 / 18

K